John Vandaele

De V-partijen kiezen voor meer ongelijkheid

Wed, 30 Jun 2010 20:46:00 +0200

(verschenen in De Standaard op 10 juni 2010 - samen met Rik Coolsaet geschreven)

Hoe verzoen je de keuze voor de Vlaamse gemeenschap met een beleid dat ongelijkheid bevordert? Bovendien: kiezen voor meer ongelijkheid brengt sociale en gezondheidskosten met zich mee, leert recent onderzoek.

Bart De Wever is een briljant tacticus. Alles laat voorzien dat hij een oude wet in verkiezingscampagnes gaat waarmaken: wiens thema men bespreekt, diens succes men garandeert. Maar zoals Luc Huyse al vaker schreef: een communautaire botsing kan een ander gevecht camoufleren. Als je de verkiezingsprogramma’s analyseert, stel je vast dat dit vandaag niet anders is: de V-partijen – NV-A, Vlaams Belang en LDD – stellen maatregelen voor die leiden tot meer inkomensongelijkheid (zie verder). Bij de andere partijen is dat niet zo of is eerder het omgekeerde het geval. Ondanks de oproep van de Gravensteengroep blijven de V-partijen rechts. In die zin kan je zeggen dat de V-partijen van de staatshervorming gebruik willen maken om een ander Vlaanderen met minder sociale zekerheid en meer ongelijkheid tot stand te brengen. In tegenstelling tot wat velen denken, is de Belgische crisis een uiting van een mondiale mal de vivre. In vele landen leeft vandaag een identitaire crisis en zijn de burgers ‘boos’ – zo leren ons internationale peilingen. Waarheen men de ogen ook wendt, overal is de revolte van de welgestelde deelstaten die de last van de solidariteit niet langer willen torsen.

V-partijen

Bij LDD is het al sinds haar oprichting duidelijk: de partij ijvert voor een vlaktaks die rijk en arm aan hetzelfde belastingtarief onderwerpt. Voor wie al een laag tarief heeft, verandert er niks. Enkel voor de hogere inkomens dalen dan de belastingen. Dat vergroot uiteraard de inkomensongelijkheid. Het NV-A-programma is minder radicaal maar bevat eveneens maatregelen die de inkomensongelijkheid direct vergroten. Zo wil NV-A de plafonds in de uitkeringen afschaffen: wie een hoog loon had, zou daardoor ook navenant hoge werkloosheidsuitkeringen en vooral pensioenen ontvangen, iets wat nu door de plafonds wordt beperkt. De partij wil ook dat het topbelastingtarief van 50 procent voortaan een kleinere groep mensen treft. Beide maatregelen kosten de overheid/sociale zekerheid geld en maakt hen minder herverdelend door meer geld naar beter gestelde burgers toe te schuiven. Het is opmerkelijk dat zowel NV-A als LDD vinden dat rijkere mensen meer moeten krijgen, of minder moeten bijdragen, ondanks de enorme besparingen die ons te wachten staan. Denkt de NV-A aan enkele kado’s voor de hogere inkomens, dan lijkt de partij de economisch zwakkeren net iets harder te willen aanpakken. We moeten natuurlijk afwachten hoe zoiets uitpakt maar de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd en het gedweep van NV-A-kopstukken met de Britse conservatief Theodore Dalrymple die sociaal zwakkeren de schuld geeft voor hun problemen, dreigen meer te worden dan een gezonde activering van werklozen. Het Vlaams Belang geeft niet zo’n uitgesproken kado’s aan de hogere inkomens (het is vooral hard tegenover vreemdelingen). Het wil een “substantiële lineaire daling van de fiscale en parafiscale druk”. We nemen aan dat dit een gelijkmatige daling van de tarieven is voor alle inkomensgroepen, waardoor de hogere inkomens er in absolute bedragen wel het meest aan hebben. Vraag is ook wat zo’n substantiële daling betekent voor de sociale bestedingen, zeker omdat de inkomsten nu al te laag zijn om de huidige uitgaven te dragen. Tot slot is het robuuste pleidooi voor Vlaamse staatsvorming en splitsing van de sociale zekerheid van deze drie partijen ook een soort averechtse inkomensherverdeling: Wallonië, de regio die al armer is, moet het alleen rooien.

Neutraal of herverdelend

De Open VLD bekleedt in dit verhaal een tussenpositie. De partij pleit voor een beperking van de werkloosheiduitkering in de tijd en het afschaffen van de wachtuitkering voor afgestudeerde jongeren. Bedoeling is mensen te activeren, maar de maatregel neemt hoe dan ook mensen zonder werk een inkomen af in tijden dat er niet veel werk is. Anderzijds pleit de partij voor het optrekken van de belastingvrije som voor de lage inkomens tot minstens 7000 euro. Net als de CD&V is de VLD gewonnen voor een afzwakking van het fiscale bankgeheim: ambtenaren moeten het recht krijgen om, indien er aanwijzingen van ontduiking zijn, informatie op te vragen bij de banken. Open VLD wil de dienstencheques blijven aanbieden aan dezelfde lage prijs en zo deze subsidiëring richting hoge en middeninkomens op peil houden, CD&V wil die subsidiëring wat verminderen. CD&V pleit voorts voor een ‘eerlijker fiscaliteit’ zonder te specifiëren wat dat inhoudt, behalve dan een verhoging van de roerende voorheffing op spaartegoeden van 15 tot 20 procent.Sp-a en Groen! kiezen het duidelijkst voor herverdelende maatregelen. Beiden bepleiten een daling van de last op arbeid van 1 procent van het BNP, die moet worden gecompenseerd door een vermogenswinstbijdrage die vooral de 20% rijkste mensen meer doet betalen. Groen! wil tevens een belasting van 0.5 procent op alle financiële transacties. Beide partijen willen tevens zo weinig mogelijk raken aan de sociale bescherming, wat vooral voor kwetsbare groepen van belang is.

Gevolgen van ongelijkheid

Dit overzicht is kort en onvolmaakt maar het geeft toch tendenzen aan in een belangrijke kwestie. Inkomensongelijkheid is niet de maatstaf aller dingen, maar de voorbije jaren kwamen uit de Angelsaksische wereld opmerkelijke geluiden over de grote gevolgen ervan. Meest recent is het verbijsterende boek The spirit level van de Britse professoren Richard Wilkinson en Kate Pickett. Daarin tonen ze de merkwaardige samenhang aan tussen inkomensongelijkheid, gezondheid en sociale samenhang. De rijke landen en de 50 Amerikaanse deelstaten worden er met elkaar vergeleken in een schier eindeloze reeks tabellen. Steevast kwam dezelfde tendens naar voor: hoe groter de inkomensongelijkheid, hoe meer mentale ziektes, vetzucht, tienerzwangerschappen, geweld, gevangenen, en hoe minder lang de mensen er leven. Die gezondheidsverschillen treffen eenieder in de ongelijke samenleving, arm én rijk. Een rijke Zweed of Japanner (landen met grote inkomensgelijkheid) leeft met andere woorden langer dan een rijke Brit of Amerikaan. In gelijkere samenlevingen is er een rijker en diverser verenigingsleven, en meer vertrouwen. In ongelijker angstiger samenlevingen werken mensen langer en gaan ze meer consumptieleningen aan. De competitie om meer te hebben, uit angst om niet voor vol te worden aanzien, is er groter. De auteurs zijn duidelijk: in rijke samenlevingen verbeter je de levenskwaliteit niet langer door nog rijker te worden, maar door de ongelijkheid te verminderen. Er is ook een samenhang met duurzaamheid: een ratrace waarin je meer moet consumeren om iemand te zijn, is moeilijker te verzoenen met een klimaatbeleid. Met het oog op de aanstaande verkiezingen trekken we twee besluiten. Een. besparingen die de ongelijkheid bevorderen, dreigen bijkomende sociale en gezondheidskosten te veroorzaken en zo zichzelf te ondergraven. Twee. Zondag stelt zich hier dezelfde keuze als in andere landen: het ieder voor zich – waar de welgestelden uiteraard voordeel bij hebben – of de georganiseerde solidariteit – die eenieder moet toelaten zijn individueel lot te verbeteren.

De natie biedt soelaas… als ze een sociaal beleid voert

Tue, 27 Apr 2010 15:36:00 +0200

(in verkorte versie verschenen in Knack van woensdag 28 april 2010)

De natie biedt antwoord op de globaliseringsangsten als ze een effectief sociaal beleid voert. Dat gaat Schotse of Welshe nationalisten beter af dan Vlaamse. Maar wat niet is, kan nog komen.

Over globalisering, identiteit en het spanningsveld ertussen ontspon zich de jongste tijd in Vlaanderen en elders een intens debat. Velen zijn het erover eens dat globalisering ertoe heeft geleid dat nogal wat mensen zich terugplooiden op traditionele waarden of groepen zoals het eigen volk of de eigen religie. Wat evenwel bij veel van deze analyses opvalt, is dat ze wat in het ijle gebeuren. Ze onderzoeken niet echt om welke redenen welke mensen zich terugplooien en wat daar een zinnig antwoord op is.

Laat ons beginnen bij het begin: wat is globalisering? Globalisering is een proces waardoor geld, goederen, bedrijven, mensen, informatie, … makkelijker van het ene land naar het andere kunnen, en alles wat daarmee samenhangt. En dat is heel veel. Meer handel natuurlijk, maar ook meer migratie.

Migratie en handel zijn precies de twee processen die in onze contreien de gevoelens van onzekerheid en onveiligheid vergroten, vooral bij mensen die socio-economisch kwetsbaarder zijn. Veel migranten gaan meestal noodgedwongen in de goedkoopste wijken wonen, waar ook de meest kwetsbare autochtonen wonen. Die worden dan het sterkst geconfronteerd met de spanningen die dikwijls met het samenwonen in diversiteit gepaard gaan. Het zijn meestal dezelfde autochtonen die ook het meest “last” hebben van meer wereldhandel: lager geschoolden, industriearbeiders die ofwel hun werk zien verdwijnen naar elders, ofwel onder een enorme competitiedruk van buitenlandse werknemers of bedrijven staan.

Nogal wat van deze mensen zijn voor xenofobe of nationalistische partijen gaan stemmen, (al zijn ze lang niet de enigen). Onderzoek leert bijvoorbeeld dat vooral deze groep in Frankrijk tegen de Europese grondwet stemde. Ze voelen aan dat zij veeleer te verliezen hebben bij globalisering (of de kleine-globalisering-genaamd-Europese-uitbreiding). Ondertussen weten we dat hun aanvoelen correct is (zie ons boek De stille dood van het neoliberalisme, 2007): als je de woonkost verrekent, zijn er zelfs in Vlaanderen heel wat mensen die nu minder verdienen dan 25 jaar geleden. Onderzoek leert dat migratie en handel ertoe leiden dat een kleiner deel van de welvaart naar arbeidsinkomens gaat.

Ik hoor liberalen, nationalisten en zelfs Vlaamse socialisten te zelden spreken over deze realiteit. Ik herinner me een gespreksavond met sp-a-kopstuk Frank Vandenbroucke over mondialisering waarin hij begon met te juichen over het feit dat de Vietnamese rijstboer nu meer kan verdienen door sportschoenen te maken. Dat klopt en het is inderdaad goed nieuws. Maar waarom die andere kant, die verlieskant, niet vermelden of onderbelichten? Ik vroeg Frank waarom de sp-a zo zelden dat inlevingsvermogen betoont met al die arbeiders die vroeger voor hen stemden, en nu enigszins angstig en afwijzend reageren op globalisering. Vandenbroucke’s antwoord was dat je dan al snel in de xenofobie belandt. Dat antwoord verbaasde me. De werkelijkheid onder ogen zien en erkennen, is toch niet xenofoob? Eerder het omgekeerde is waar: door niet over die realiteit te praten, wakker je xenofobie aan.

Dromer genaamd Eppink

Toen de globaliseringswind in de jaren negentig opstak, heette het dat er alleen winnaars zouden zijn. En dat de markt alles wel zou beredderen. Globalisering was een soort wondermachine waardoor we als vanzelf allemaal rijker zouden worden. Regels waren betuttelend en slecht, en dus ongewenst. Over de overheid werd minachtend gesteld dat die zich zo min mogelijk moest moeien met de economie.

De financiële crisis heeft die visie weggeveegd: zonder overheid zaten we nu in een economische depressie. Maar de problemen met globalisering zitten dieper. De handelsonevenwichten met China groeiden hand over hand. Als dat zo doorgaat, gaan we naar protectionisme. In het Amerikaanse Congres roepen velen om protectionisme. Paul De Grauwe, professor economie aan de KU-Leuven zegt openlijk dat de VS de Chinese invoer moeten belasten omdat de Chinezen hun munt kunstmatig laag houden en zo hun uitvoer subsidiëren. Voorlopig durven de VS die stap niet zetten en zoeken ze de kwestie met onderhandelingen op te lossen.

Maar ook tussen China en India, zelfs binnen de EU (zie de tegenstelling tussen Duitsland en Zuid-Europa) zijn de commerciële onevenwichten zo groot geworden dat ze alleen recht te trekken zijn met politieke coördinatie. Globalisering werkt dus niet zonder politiek.

Een van de redenen voor de onevenwichten is dat de globalisering geen sociale regels heeft: ze droeg wel bij tot de opkomst van een aantal ontwikkelingslanden maar vergroot de inkomensongelijkheid in de meeste landen. Als de Chinese werknemer niet meer kan kopen wat hij zelf maakt, stevenen we af op een handelsoorlog. Als daar nu aan wordt gewerkt, is dat niet omwille van mondiale sociale regels maar omdat Chinese of Braziliaanse arbeiders in die richting duwen en nationale regeringen op die druk reageren.

Een globalisering zonder milieuregels stuurt dan weer het klimaat in de war. En wat een financiële sector zonder regulering betekent, weten we ondertussen: de banken verrijken zichzelf ten koste van de samenleving.

De neoliberale globaliseringsoptimisten blijken nu dus eigenlijk een soort utopisten te zijn geweest. Som ze maar op: de Van Quickenbornes, de Eppinks, de Jean-Marie Dedeckers die zich zo graag hullen in de mantel van het gezond verstand, blijken nu eigenlijk dromers te zijn geweest. Rattenvangers van Hamelen met een te simplistisch wereldbeeld.

Winnaars en verliezers

De neoliberale utopie is voorbij maar veel sociaaldemocraten zijn er ver in meegegaan. Daarin heeft de Gravensteengroep gelijk. Ze beseften te weinig dat er een verschil is tussen de waarheid zeggen over globalisering en globalisering overboord gooien.

En het is hoog tijd dat we de waarheid zeggen. Waarom niet duidelijk zeggen dat globalisering winnaars – van Kim Clijsters tot de bankiers zonder grenzen – en verliezers kent? Als je die analyse rustig en helder maakt, kan je vervolgens de vraag stellen: is het rechtvaardig en afgesproken dat er winnaars en verliezers zijn? Ik denk het niet: globalisering werd voorgesteld als een proces waar we allemaal beter zouden van worden.

Als dat dan niet het geval blijkt, moet je de verliezers met een gericht beleid vergoeden voor het verlies, financieel of door hen op andere manieren minder kwetsbaar maken. De winnaars moeten meer bijdragen tot dat beleid, de verliezers minder. Bart De Wever heeft gelijk dat het voor de kosmopolieten met een buitenverblijf in Toscane handig kan zijn om ‘los te komen van de gemeenschapsstructuren’. Hij zegt er – even handig - niet bij waarom: omdat het voor zo’n gefortuneerde mensen kansen biedt om minder belastingen te betalen, minder solidair zijn.

Identiteit en solidariteit

Ik volg nationalisten als ze stellen dat een gemeenschapsgevoel makkelijker groeit in een groep mensen die gewoontes, tradities, taal, een verleden en zienswijzen met elkaar delen. Het heeft geen zin dat te ontkennen. Dat voel je meteen als je in een buurt iets wil opstarten. Wellicht is het voor Guy Verhofstadt te lang geleden dat hij nog iets in een buurt opstartte om die simpele waarheid te onderkennen.

Het klopt tevens dat het makkelijker is om solidariteit te verwekken in zo’n hechtere gemeenschap. Daar hebben nationalisten een punt. Alleen hoor ik Vlaamse nationalisten te zelden inspelen op dit voordeel van een gemeenschapsgevoel. Het gaat steevast over competitiviteit en Vlaamse op-de-borstklopperij en niet over een progressiever fiscaliteit of een arbeidsmarkt die iedereen kansen geeft. Nee, dan zijn de Welshe nationalisten duidelijker: vooraan in hun verkiezingsmanifest voor de Britse verkiezingen van 6 mei staat dat de hoge inkomens meer moeten bijdragen. De crisis maakt die keuze nog belangrijker: daarom plaatste Frank Vandenbroucke herverdeling bovenaan de agenda in zijn ondertussen beruchte essay. (Ook vanuit ecologisch oogpunt roept exorbitante rijkdom overigens steeds meer vragen op).

Je moet lang zoeken naar zo’n standpunt bij Vlaamse nationalisten. Bedoelt Bart De Wever dat als hij zegt dat hij een conservatief is? Als dat zo is, vraag ik me af wat de “gefragiliseerde terugplooiers” te winnen hebben bij meer Vlaanderen? Hebben ze genoeg aan de loutere warmte van het groepsgevoel van het zich afzetten tegen vreemde en gemeenschappelijke vijanden – tot nu toe de lijn van het Vlaams Belang - of wordt deze groep effectief geholpen om opnieuw meer greep op zijn bestaan te verwerven?

De Gravensteengroep die zichzelf als een club van progressieve Vlaamse nationalisten voorstelt, gaat wel dieper in op die vragen maar blijft in zijn laatste manifest toch vrij vaag. De groep wijt de zwakte van links in Vlaanderen aan het feit dat het zich aan België blijft vastklampen en daardoor geen progressief fiscaal beleid en arbeidsmarktbeleid kan voeren. Ik betwijfel of het belastingsstelsel progressiever – lees herverdelender - zou worden als het Vlaamser zou worden. De partijstandpunten wijzen niet in die richting. Ook inzake het arbeidsmarktbeleid maakt het manifest niet concreet waarom vervlaamsing per definitie socialer zou zijn dan een goed Belgisch arbeidsmarktbeleid. Het wordt geponeerd.

Het ontbreekt ons aan ruimte om die kwestie hier uit te benen maar opleiding en allerlei vormen van “sociale” tewerkstelling (dienstencheques, sociale economie… ) maken nu al deel uit van de antwoorden op de fragilisering van lager geschoolde mensen. Dat zal in de toekomst nog meer het geval zijn. Denken we nu echt dat regionalisering in deze altijd en overal de oplossing is? Eén voorbeeldje maar: een van de grootste sociale uitdagingen zit in Brussel, tot nader order de Vlaamse hoofdstad. Daar leven duizenden (doorgaans allochtone) jongeren die niet eens het secundair onderwijs afmaken terwijl de Vlaamse Rand zijn vacatures niet kan invullen. En terwijl het tekort aan scholen in Brussel groeit. Op dat moment is een progressief Vlaams standpunt niet om alle heil te verwachten van een Vlaams arbeidsmarktbeleid. Wel van samenwerking op alle niveau’s aan een effectieve aanpak en van het ter beschikking stellen van de middelen waar ze meest nodig zijn.

Dit geldt niet alleen voor Brussel: als we er niet in slagen de groeiende groep jonge allochtonen op te leiden en onze economie te laten verrijken, missen we een enorme kans voor hen, en voor ons. Het is een van onze grootste uitdagingen en ook die pak je niet aan met een bekrompen Vlaams discours. Er is onder migranten vaak sympathie voor de Vlaamse zaak – het ontstaan ervan herkennen ze vanuit hun eigen zwakke positie - maar ook afkeer van het Vlaamse racisme.

Gemeenschapsvorming en de toon van het debat

Erkennen dat gemeenschapsvorming makkelijker is onder mensen die dingen met elkaar gemeen hebben, is nog iets anders dan dweperig discussiëren over identiteit. Voor je het weet, ben je bezig over bloemkool met bechamelsaus als Vlaamse waarde en maak je het samenleven juist moeilijker.

Wie pro globalisering is, doet best pogingen om het samenleven in diversiteit beter te maken. Dat iedereen de wetten respecteert – wetten die dikwijls de operationalisering zijn van waarden – is evident en van cruciaal belang, maar discussies over identiteit gebeuren best kuis, respectvol en genuanceerd. Globalisering zet samenlevingen onder druk - ongevallen zijn niet uit te sluiten, cfr de twee wereldoorlogen aan het einde van de eerste globalisering. Het is dus belangrijk om discussies over waarden en identiteit zo te structureren dat ze de gemeenschapsvorming eerder bevorderen in plaats van haar te bemoeilijken. Daarom had Verhofstadt wel een punt als hij vraagtekens plaatste bij het Franse identiteitsdebat.

Niet alleen de vraag of het etnisch-cultureel dan wel civiel-cultureel wordt ingevuld, bepaalt dus of een nationalisme inclusief dan wel exclusief is. Ook de manier waarop er wordt gediscussieerd, is cruciaal. Wie uitpakt met “Leve God, weg met Allah” geeft al meteen aan dat hij zich dat geen lor aantrekt, en eerder op polarisatie dan op gemeenschapsvorming is gericht. Onzorgvuldige veralgemeningen zijn uit den boze want ze doen onrecht en pijn aan al wie niet aan dat cliché beantwoordt. Groepen mensen reduceren tot één enkel kenmerk is niet slim en riskant, ook al beantwoordt het misschien aan een emotionele nood aan overzichtelijkheid of revanche.

Daarom kreeg ik koude rillingen toen ik Wim Van Rooy op radio Klara hoorde beweren dat ‘dé Islamcultuur nooit een wetenschapper van betekenis heeft voortgebracht’. Zo misprijzend en veralgemenend – en pertinent onjuist - spreken over zo’n enorme groep mensen, sorry, maar dat deed me onwillekeurig denken aan hoe in de jaren dertig werd gesproken over Joden.

Kan Vlaams nationalisme andersglobalistisch worden?

Gemeenschapsgevoel kan een voordeel zijn om de last van de globalisering eerlijker te verdelen, maar ook een nadeel. Als je immers meer wil doen dan je aanpassen aan de globalisering, maar ook de globalisering zelf wil bijsturen om haar socialer te maken (eerlijker fiscaliteit van het vermogen om de mensen met verblijf in Monaco ook te doen bijdragen, sociale regels zoals vrijheid van vereniging wereldwijd, milieuregels) is juist internationale samenwerking en sociale beweging nodig. Wie in woede terugplooit op de eigen groep, is daar minder vatbaar voor. Nationalistische partijen zouden een grote rol kunnen spelen om de woede te vertalen naar een socialer globalisering, maar daar zien we in Vlaanderen te weinig van, (zij het dat de Gravensteengroep expliciet verwijst naar een eerlijker fiscaliteit van het vermogen).

Het verhaal over een andere globalisering “verkoopt” wellicht niet al te makkelijk. Daarom meed voormalig sp-a-voorzitter Steve Stevaert enigszins internationale thema’s. Het verstoorde de gezelligheid en was te moeilijk, dacht hij. Stevaerts adepte en huidig sp-a-voorzitster Caroline Gennez kan dezer dagen door de crisis wel niet anders dan over al die ongezellige onderwerpen als crisis, banken en internationale regulering spreken, maar ze heeft moeite om geloofwaardig over te komen op die onderwerpen. Daarin speelt zeker mee dat het voor de sp-a jaren nadat die jaren “meeboog” met het neoliberalisme, niet evident is om nu al te kritisch voor de dag te komen. Maar er spelen ook persoonlijke factoren mee: bij mensen als Daniël Termont of Dirk Van der Maelen die altijd bleven werken op die thema’s, lijken systeemkritische opmerkingen veel meer hun kopje thee.

Nu is het ongetwijfeld ook niet makkelijk om over die dingen te praten in een tijdperk van oneliners en gecommercialiseerde media die liever ingaan op de liefdesperikelen van Maya en Freya, dan op de grondstromen die ons leven beïnvloeden.

Maar uiteindelijk is er geen alternatief: links kan alleen opnieuw een volkse beweging worden als het de zorgen van de werkende mens erkent en vertolkt, en zowel op regionaal, nationaal of internationaal niveau werkt aan rechtvaardige oplossingen, ook voor de verliezers van de mondialisering.

Nationalisten staan voor de keuze: werken ze daaraan mee of niet? Schotse, Welshe en Catalaanse nationalisten vallen makkelijker in die andersglobalistische bedding, Vlaamse nationalisten hebben wat dat betreft meer huiswerk. Maar wat niet is, kan nog komen.

Snuivende Tom schaadt ons minder dan verhuizende Tom

Wed, 21 Apr 2010 16:34:00 +0200

(verschenen in De Standaard op 11 maart 2010)

De “ontsnapping” van Tom Boonen naar Monaco roept diepe vragen op over de aanvaardbaarheid van belastingparadijzen in tijden van crisis.

Ik begrijp het niet. Hoe kan een journalist in de Standaard van zaterdag jongstleden een uitgebreid interview doen met de wielrenner Boonen Tom over zijn verhuis naar het belastingparadijs Monaco en het dan enkel hebben over het feit dat het klimaat daar zo aangenaam en zo geschikt is om te trainen? En niet over het feit dat Monaco tot nader order een belastingparadijs is voor de veelverdieners van deze wereld?

Als ik die stilte vergelijkt met de mediasteekvlam toen bleek dat “Tommeke” even aan de coke had zitten snuiven, lijken alle verhoudingen me zoek. Het kot was te klein, toen. O, wat was dat toch erg dat een van onze beste wielrenners in zijn vrije tijd snoof, en dronk. Het klopt dat, puur legalistisch bekeken, coke snuiven een wetsovertreding is en naar Monaco verhuizen niet. Maar als je je begint af te vragen waar de samenleving nu het meest schade van ondervindt, krijg je toch een enigszins ander beeld. Wat voor last hebben wij ervan als deze rijke mens wat coke snuift? Hij heeft de middelen om zich te laten behandelen als hij eraan verslaafd geraakt, en zal dus niet de overlast veroorzaken waaraan minder gefortuneerde cokesnuivers zich wel eens bezondigen om aan hun dosis te geraken.

Tom Boonen moet het goeie voorbeeld geven aan de jeugd, wordt dan gezegd. Alsof iemand die goed kan fietsen per se ook op andere gebieden de weg weet. Welk soort irrationeel universum wordt hier gecreëerd door de media? Twintigjarige sportlui die verzuipen in het geld als morele wegwijzers? Dat is toch vragen om problemen. De jonge man is sowieso al de labielste en meest agressieve variant van de homo sapiens. Geef hem een pak geld en “ontsporingen” zijn quasi onvermijdelijk. Gevaarlijker was wel dat Tom Boonen dronken aan overdreven snelheid reed. Dat kon potentieel al veel schadelijker zijn voor de toevallige voorbijganger. Maar daar was dan al weer veel minder om te doen.

Helemaal windstil is het dus inzake de fiscale ontsnapping van de Balense kasseienvreter. Ik vraag me af hoelang we ons deze merkwaardige weging van maatschappelijke euvels nog kunnen permitteren. De financiële en economische crisis zet die vraag immers meer op scherp dan enkele jaren geleden. De begrotingen van onze overheden zullen nog vele jaren gebogen gaan onder de redding van de banken, waarin ook al vetbetaalde bankiers een hoofdrol speelden. Sp-a-politicus Frank Vandenbroucke berekende onlangs heel correct dat ons de zwaarste begrotingsinspanning – zeg maar besparing - sinds de tweede wereldoorlog staat te wachten.

Kunnen we het ons in die omstandigheden blijven permitteren dat gefortuneerden gewoon in belastingsparadijzen gaan wonen om niet te hoeven bijdragen aan onze sociale voorzieningen? Zo van – ik heb hier wel onderwijs en gezondheidszorg genoten maar nu ik superrijk ben, wens ik die niet meer mee te ondersteunen. En onttrek ik me aan de regels van het koninkrijk België en de stadstaat Vlaanderen.

Tom Boonen wil wel proberen om de fietsende leeuw van Vlaanderen te worden maar dan een die liever niet aan dezelfde fiscale regels onderworpen als gewone Vlamingen. Zelfs Bart De Wever die zich gaarne conservatief noemt, heeft het niet zo begrepen op dergelijke kosmopolieten, liet hij onlangs weten.

Wel, dan moet hij daarover eens wat dieper nadenken want uiteindelijk benut Boonen de mogelijkheden die de politiek creëert. Daarom moet de politiek zich bezinnen: hoe kan je de mensen met een gewoon inkomen overtuigen om te besparen om onze sociale zekerheid te redden, als de rijkere mensen zich zo makkelijk aan hun bijdrage kunnen onttrekken? Toen de financiële crisis net was losgebarsten, betoogdenmensen als de Franse president Sarkozy op de G20-bijeenkomsten dat we de belastingparadijzen moesten “aanpakken”. Sindsdien horen we daar alweer veel minder van. Maar voor ons allen die zullen moeten betalen, is de vraag prangender dan ooit: hoe lang nog kunnen we ons deze “zwarte gaten” van de fiscaliteit permitteren?

De januskop van Paul Kagame

Wed, 21 Apr 2010 16:26:00 +0200

(verschenen in De Standaard op 24 februari 2010)

Wie op relatief korte termijn het Oosten van Congo wil stabiliseren, moet de Rwandese president Paul Kagame onder druk zetten om met zijn aartsvijanden te praten. Dat is wat we vaststelden diep in de bossen van de Kivu.

Begin 2009 geloofden sommigen wellicht dat de plotse samenwerking van de Rwandese en Congolese presidenten de veiligheidssituatie in Oost-Congo kon uitklaren. Hun besluit om eindelijk samen de FDLR – de militie die groeide uit de 2 miljoen mensen die na de Rwandese genocide in 1994 naar Congo vluchtten en door Kigali steevast als ‘génocidaires’ worden bestempeld - te bestrijden, leek beloftevol.

De hoop was dat men de FDLR ofwel kon elimineren, ofwel kon overtuigen de wapens neer te leggen en naar Rwanda te doen terugkeren. Men verhoopte hetzelfde voor de naar schatting 40000 tot 80 000 Rwandese vluchtelingen. Nu is er vorig jaar wel een verdubbeling geweest van het aantal FDLR-mensen die terugkeerden, maar van de baan zijn de FDLR allerminst.

Onlangs trokken we naar gebieden die gecontroleerd worden door de FDLR, (in Mungazi-Kishanga, het grensgebied tussen de territoires Masisi en Walikale, in Noord-Kivu). Ons besluit is dat de FDLR niet snel zullen verdwijnen. Zeker, de militaire acties hebben hen het leven moeilijker gemaakt. Ze zijn verdreven uit gebieden waar ze winkels en markten controleerden en dat maakt de bevoorrading moeilijker. Die economische achteruitgang heeft zich vertaald in meer plunderingen en geweld tegenover Congolese burgers. Hun bevolking die vroeger, dichter bij de Congolese dorpen, landbouw bedreef, zit nu verspreid in de wouden.

Na een vermoeiende tocht vonden we zo’n groepje vluchtelingen: schrijnend. Levend van bananen en taroknol, geen school, amper gezondheidszorg.
Zo verbazend is dat niet: tot vorig jaar vochten de FDLR en het Congolees leger samen tegen de CNDP, de militie van Laurent Nkunda, de zetbaas van Rwanda in Congo. Vorig jaar werd die CNDP geïntegreerd in het Congolese leger. Sindsdien ervaart een deel van de locale bevolking het Congolese leger als een Rwandees leger. Om die reden ontstond in de regio een locale militie (APCLS) die het leger bevecht. erg duidelijk: dit Congolese leger kan de FDLR op korte termijn niet elimineren. Ergo: de Congolese burgers en de Rwandese vluchtelingen zullen blijven lijden.

Tenzij… de Rwandese regering met de FDLR zou praten. FDLR-woordvoerder Laforge alias Ignace Ntaka, drukte ons op het hart dat zij een dialoog willen met Kigali over een terugkeer. Kagame weigert dat steevast omdat voor hem de FDLR volkenmoordenaars zijn. Die weigering wordt – onder meer - aanvaard omdat Kagame zijn land lijkt te ontwikkelen. En inderdaad, het contrast tussen Congo en Rwanda is groot. Na de Congolese wegen, doet het gladde asfalt van Rwanda haast vreemd aan. Congo is een land zonder echte staat. Rwanda is een land waar de staat zo sterk is dat het soms wat griezelig wordt. Zoals wanneer president Kagame decreteert dat vanaf 2009 de officiële taal Engels is. Rwanda werd eind 2009 lid van het Britse Gemenebest.

Er is dus een enorm contrast. Mijn stelling is dat Kagame verantwoordelijkheid draagt voor beide kanten. Zeker, hij kan iets voorleggen in Rwanda. Dit regime heeft een visie en lijkt ook bij machte die toe te passen. Veel Westerse leiders vallen daarvoor. Wel valt op dat de ruimte om kritiek te geven, almaar kleiner wordt in Rwanda. Maar goed, Kagame krijgt mijns inziens terecht goeie punten voor bestuur.

Maar er is dus een andere kant. Kagame is ook mee verantwoordelijk voor de chaos in Congo. Zijn drang om er een voet in huis te hebben, bemoeilijkt al jaren de stabilisering van Congo. Zijn weigering om met de FDLR een of andere regeling te zoeken, bestendigt de problemen in Congo. Als Kagame een staatsman wil zijn, moet hij die andere kant van zijn verantwoordelijkheid opnemen. Niemand wil de genocide onder de mat vegen – hoe zou zoiets kunnen? – maar elke andere oplossing blijven weigeren omdat de FDLR de volkenmoordenaars zijn, is 16 jaar na de feiten fout. Tijdens ons bezoek stelden we vast dat de overgrote meerderheid van de FDLR-mensen jonger is dan 34 jaar, en dus gewoon te jong om verantwoordelijk te kunnen zijn voor de genocide.

‘Kigali is het verwende kind van Washington’, vinden ze bij de FDLR. Wel, er is iets van. Met de genocidekaart in de hand heeft Kagame jarenlang van vooral de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk het fiat gekregen om Congo te destabiliseren. In ruil daarvoor voer Rwanda een zeer Angelsaksische koers. Naast het schuldgevoel over de genocide, spelen daarom wellicht ook belangen: hoe meer invloed Rwanda in Congo heeft, hoe groter de Angelsaksische invloed in Congo. Dat alles doet denken aan Israel – ook een post-genocidestaat waarvoor het Westen zich schuldig voelde en ook de hand boven het hoofd gehouden door vooral Washington. Of je daarmee Rwanda op termijn een dienst bewijst, is nog maar de vraag. Zeker is dat Congo er niet beter van wordt. Het is hoog tijd dat Kagame én de internationale gemeenschap de belangen van de Congolese burgers en Rwandese vluchtelingen zwaarder laten wegen.